Cv Benim Blog Yeni Nesil İş Arama
Benzer Yazılar
Bilim Tarihi, insanlığın bilimsel gelişim sürecini; matematikten astronomiye, tıptan fiziğe kadar farklı alanlarda bilginin nasıl üretildiğini ve nasıl dönüştüğünü inceleyen sosyal bilim ağırlıklı bir lisans programıdır. Amaç, bilimsel düşüncenin tarihsel gelişimini anlamak ve yorumlamaktır.
📅 Yayın Tarihi: 17 Şubat 2026
🔄 Son Güncelleme: 15 Ağustos 2026
Kısaca bu bölüm mezunu;
- Bilim tarihini araştırır.
- Bilimsel eserleri inceler ve yorumlar.
- Akademik araştırmalar yapabilir.
- Müze ve bilim merkezlerinde görev alabilir.
- Bilim iletişimi ve yayıncılık alanında çalışabilir.
- Kültürel miras projelerine katkı sağlayabilir.
- Akademik kariyerine devam edebilir.
Bilim Tarihi Bölümü; matematik, astronomi, tıp, fizik, kimya ve mühendislik gibi bilim dallarının tarih boyunca nasıl geliştiğini inceleyen disiplinler arası bir lisans programıdır. Öğrenciler yalnızca bilim insanlarının hayatlarını değil, bilimsel düşüncenin ortaya çıkışını, teknolojik gelişmelerin toplumlara etkisini ve bilim tarihinin kültürel miras içindeki yerini de öğrenirler.
Bölüm Türü: Lisans / 4 Yıl
Mezun Unvanı: Bilim Tarihçisi
1️⃣ Bilim Tarihi Mezunu Ne İş Yapar?
Bilim Tarihi mezunları; bilim tarihi alanında araştırmalar yapar, bilimsel eserleri inceler ve bilimin tarihsel gelişimini farklı yönleriyle analiz eder.
Başlıca görevleri;
- Bilim tarihi araştırmaları yapmak
- Tarihî bilimsel eserleri incelemek
- Arşiv ve yazma eser çalışmaları yürütmek
- Akademik yayın hazırlamak
- Bilim tarihi projelerinde görev almak
- Bilim merkezlerinde çalışmak
- Müze projelerine katkı sağlamak
- Bilim iletişimi faaliyetleri yürütmek
- Bilim tarihiyle ilgili içerikler hazırlamak
- Kültürel miras çalışmalarına katılmak
Örneğin bir üniversitede araştırma görevlisi, bilim müzesinde uzman, kültürel miras projelerinde araştırmacı veya bilim yayıncılığı alanında editör olarak çalışabilir.
2️⃣ Bilim Tarihi Mezununun Günlük Çalışma Hayatı
Bilim Tarihi mezunlarının çalışma hayatı büyük ölçüde araştırma, okuma, arşiv incelemeleri ve akademik çalışmalar üzerine kuruludur.
Günlük çalışma rutininde;
- Kaynak araştırması yapmak
- Arşiv belgelerini incelemek
- Bilim tarihi eserlerini analiz etmek
- Akademik makale hazırlamak
- Müze koleksiyonlarını incelemek
- Bilim tarihi etkinliklerine katılmak
- Sunum hazırlamak
- Rapor yazmak
- Kütüphane araştırmaları yapmak
- Yeni bilim tarihi kaynaklarını takip etmek
yer alabilir.
Çalışma ortamı çoğunlukla üniversiteler, kütüphaneler, arşivler, müzeler ve araştırma merkezlerinden oluşmaktadır.
3️⃣ Bilim Tarihi Bölümü Kimler İçin Uygun?
Bu bölüm;
- Tarihe ilgi duyan,
- Bilimin gelişim sürecini merak eden,
- Araştırma yapmayı seven,
- Okumaktan keyif alan,
- Sabırlı çalışabilen,
- Analitik düşünebilen,
- Yazılı ifade becerisi güçlü,
- Akademik çalışmalara ilgi duyan
kişiler için uygundur.
Bu meslekte başarılı olabilmek için yalnızca tarih bilgisi yeterli değildir. Bilimsel düşünceyi anlayabilmek, farklı disiplinler arasında bağlantı kurabilmek ve araştırma yapmayı sevmek de büyük önem taşımaktadır.
4️⃣ Bilim Tarihi Bölümünde Kimler Zorlanır?
Aşağıdaki kişiler bu bölümde zorlanabilir;
- Sürekli araştırma yapmaktan hoşlanmayanlar
- Uzun süre okumayı sevmeyenler
- Sabırlı çalışamayanlar
- Akademik çalışmalara ilgi duymayanlar
- Yazılı kaynaklarla çalışmaktan sıkılanlar
- Ayrıntılı analiz yapmayı sevmeyenler
- Tarih ve bilim konularına ilgi duymayanlar
Bilim Tarihi eğitimi; tarih, felsefe, bilim tarihi, araştırma yöntemleri ve akademik çalışma ağırlıklı derslerden oluşmaktadır.
5️⃣ Bilim Tarihi Mezunları Nerelerde Çalışabilir?
Bilim Tarihi mezunları kamu ve özel sektörde bilim tarihi, kültürel miras ve araştırma alanlarında çalışma imkânına sahiptir.
Kamu Kurumları
- Üniversiteler (akademik kariyer sonrasında)
- Kültür ve Turizm Bakanlığı
- Müzeler
- Yazma Eser Kütüphaneleri
- Devlet Arşivleri Başkanlığı
- Belediyelerin kültür birimleri
- Bilim merkezleri
- Diğer kamu kurumları (ilgili kadrolara göre)
Özel Sektör
- Vakıf müzeleri
- Özel araştırma merkezleri
- Yayıncılık kuruluşları
- Belgesel yapım şirketleri
- Kültürel miras projeleri
- Bilim iletişimi ve medya kuruluşları
- Danışmanlık şirketleri (proje bazlı)
Deneyim kazanan mezunlar; bilim tarihçisi, araştırmacı, müze uzmanı, arşiv araştırmacısı, editör, proje uzmanı ve akademisyen olarak kariyerlerini sürdürebilmektedir.
6️⃣ Bilim Tarihi Bölümünün Geleceği Var mı?
Bilim Tarihi Bölümü, mezun sayısı düşük ancak çalışma alanı oldukça niş olan bölümlerden biridir. Bu nedenle bölümün geleceğini değerlendirirken yalnızca mezun sayısına değil, çalışma alanlarının sınırlı olmasına da dikkat etmek gerekir.
Yapay zekâ bilgiye erişimi ve çeviri süreçlerini hızlandırabilir; ancak tarihî kaynakların yorumlanması, bilimsel gelişmelerin tarihsel bağlam içinde değerlendirilmesi ve akademik araştırmaların yürütülmesi hâlâ insan uzmanlığı gerektirmektedir.
Bununla birlikte bu bölüm mezunlarının en önemli çalışma alanı olan akademi, müzeler ve kültürel miras kurumlarında kadro sayıları sınırlıdır. Bu nedenle yalnızca diploma ile iş bulmayı beklemek yerine, yabancı dil, Osmanlı Türkçesi, proje deneyimi ve akademik çalışmalarla kendini geliştiren mezunlar daha avantajlı olacaktır.
Önümüzdeki 10-20 yılda;
- dijital arşiv projeleri,
- bilim tarihi araştırmaları,
- kültürel mirasın dijitalleştirilmesi,
- bilim müzeleri,
- bilim iletişimi,
- akademik araştırmalar
önemini korumaya devam edecektir.
❦ Sonuç olarak Bilim Tarihi Bölümü geleceği olan ancak istihdam alanı sınırlı bir bölümdür. Akademik kariyer hedefleyen, araştırmayı seven ve yabancı dilini geliştiren mezunlar için önemli fırsatlar bulunsa da, mezunların büyük bölümü için iş bulma süreci diğer birçok lisans programına göre daha rekabetli olabilir.
7️⃣ 📊 Bilim Tarihi Bölümü (Lisans) Kazanç ve Kariyer Tablosu (Ağustos 2026)
| Çalışma Alanı | 🏛️ Kamu | 💼 Özel Sektör | 🌍 Uluslararası Kariyer | 🎯 Maaşı Belirleyen | ⚠️ Kritik |
|---|---|---|---|---|---|
| 🎓 Akademik Kadro (Araştırma / Öğretim Görevlisi) | 96.170 – 125.000 TL | — | ✔ | ALES, YDS, akademik yayınlar | Üniversitelerde araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi olarak kariyer yapılabilir. |
| 🏛️ Müze Uzmanı / Arşiv Uzmanı | 76.285 – 95.000 TL | — | ✔ | KPSS, yabancı dil, uzmanlık | Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yazma Eserler Kurumu, Devlet Arşivleri ve müzelerde görev alınabilir. |
| ✍️ Editör / İçerik Uzmanı / Araştırmacı | — | 32.200 – 44.000 TL | ✔ | Editörlük deneyimi, yazım becerisi | Yayınevleri, kültür kurumları, medya kuruluşları ve araştırma merkezlerinde başlangıç seviyesidir. |
| 📚 Baş Editör / Proje Yöneticisi / Küratör | — | 55.000 – 140.000+ TL | ✔ | Proje yönetimi, yayıncılık, deneyim | Büyük yayınevleri, belgesel projeleri, müzeler ve kültürel organizasyonlarda görev alınabilir. |
| 🌍 Researcher / Postdoc | — | — | 2.800 – 8.500+ EUR/USD / ay | Doktora, yayınlar, yabancı dil | Avrupa ve ABD’deki üniversiteler ile araştırma enstitülerinde akademik kariyer mümkündür. |
| 🎥 Bilim İletişimi ve Dijital Yayıncılık | — | 50.000 – 1.000.000+ TL / ay | ✔ | İzlenme, sponsorluk, marka | YouTube, podcast, belgesel ve dijital yayıncılık projeleri ölçeklendikçe yüksek gelir oluşturabilir. |
| 📖 Butik Yayıncılık ve Bilim İçerikleri | — | 80.000 – 2.000.000+ TL / ay | ✔ | Yayın hacmi, dijital satış | E-kitap, sesli kitap ve niş bilim yayıncılığı uzun vadeli gelir sağlayabilir. |
| 🧠 Bilim Tarihi ve Kültürel Danışmanlık | — | 120.000 – 2.500.000+ TL / ay | ✔ | Kurumsal projeler, uzmanlık | Müze projeleri, bilim merkezleri, sergi küratörlüğü ve yapay zekâ veri danışmanlığı yüksek katma değer sunabilir. |
Kısa Değerlendirme
➡️ Bilim Tarihi mezunları; akademi, müzecilik, arşivcilik, yayıncılık, bilim iletişimi ve kültürel araştırmalar alanlarında kariyer yapabilir.
➡️ Kariyerde yükselmeyi en fazla İngilizce, Osmanlıca/Arapça gibi ek diller, akademik yayın üretimi, proje geliştirme ve dijital içerik üretme becerisi belirler.
➡️ En yüksek gelir potansiyeli; uluslararası akademik projeler, bilim iletişimi, dijital yayıncılık, belgesel üretimi, kültürel danışmanlık ve kurumsal araştırma projelerinde ortaya çıkmaktadır.
8️⃣ Bilim Tarihi Bölümünde Kariyer İmkânları, Yüksek Lisans ve Girişimcilik
Bilim Tarihi mezunları yüksek lisans ve doktora yaparak akademik kariyerlerine devam edebilir veya kültürel miras ve araştırma alanlarında uzmanlaşabilir.
Gelişim
- Yüksek lisans
- Doktora
- Osmanlı Türkçesi ve paleografi eğitimleri
- Yabancı dil
- Proje yönetimi ve kültürel miras eğitimleri
Uzmanlaşılabilecek başlıca alanlar
- Bilim Tarihi
- Bilim Felsefesi
- Müzecilik
- Arşivcilik
- Kültürel Miras Yönetimi
- Bilim İletişimi
- Akademik Araştırmalar
Deneyim kazanan mezunlar;
- akademisyen,
- araştırmacı,
- müze uzmanı,
- proje uzmanı,
- bilim iletişimi uzmanı,
- editör,
- kültürel miras danışmanı
gibi alanlarda kariyerlerini sürdürebilmektedir.
Girişimcilik tarafında ise;
- bilim tarihi yayıncılığı,
- belgesel danışmanlığı,
- müze projeleri,
- kültürel miras danışmanlığı,
- bilim tarihi içerik üreticiliği
alanlarında faaliyet gösterebilir.
9️⃣ Bilim Tarihi Bölümü Rekabet Analizi
Bilim Tarihi mezunlarının çalışma alanı diğer birçok lisans programına göre daha özeldir. En yoğun istihdam alanları üniversiteler, müzeler, arşivler ve kültürel miras projeleridir. Bu nedenle rekabeti belirleyen en önemli unsur mezun sayısından çok açılan kadro sayısıdır.
| 🧭 Kariyer Hedefi | Kimlerle Rekabet Ediyor? | Gerçek Durum | Rekabet |
|---|---|---|---|
| 🎓 Akademik Kariyer | Bilim Tarihi mezunları ve ilgili alanlarda yüksek lisans yapan adaylar | Araştırma görevlisi ve akademik kadrolar sınırlıdır. | 🔴 Çok Yüksek |
| 🏛️ Müzeler ve Kültürel Miras Kurumları | Bilim Tarihi, Tarih, Sanat Tarihi ve ilgili alan mezunları | Kadrolar sınırlı olduğu için rekabet yüksektir. | 🔴 Çok Yüksek |
| 📚 Arşiv ve Yazma Eser Merkezleri | Bilim Tarihi, Tarih ve Bilgi ve Belge Yönetimi mezunları | Osmanlı Türkçesi ve arşiv deneyimi önemli avantaj sağlar. | 🟠 Yüksek |
| ✍️ Yayıncılık ve Bilim İletişimi | Farklı sosyal bilimler mezunları ve deneyimli içerik üreticileri | Portföy ve yazma becerisi diploma kadar önemlidir. | 🟡 Orta |
Rekabetin Gerçek Durumu
❦ Bu bölümün en büyük zorluğu mezun sayısından çok istihdam alanlarının sınırlı olmasıdır. Özellikle kamu kurumları ve akademide açılan kadro sayıları birçok bölüme göre daha düşüktür.
❦ Akademik kariyer düşünen adaylar için yüksek lisans, doktora ve yabancı dil büyük önem taşır. Bu alanlarda kendini geliştiren mezunlar daha avantajlı hâle gelir.
❦ Özel sektörde ise yazma, araştırma ve proje geliştirme becerisi öne çıkar. Bilim iletişimi, yayıncılık ve kültürel miras projelerinde deneyim sahibi olmak iş bulma sürecini kolaylaştırabilir.
❦ Bu bölümde kariyeri belirleyen en önemli unsurlar; araştırma becerisi, yabancı dil, Osmanlı Türkçesi bilgisi, akademik üretkenlik ve proje deneyimidir.
🔟 Bilim Tarihi Bölümü Mezunları ve Sektör Ne Diyor?
Bilim Tarihi mezunları ve akademik çevreler, son yıllarda bölümün yalnızca akademik kariyer odaklı bir alan olmaktan çıkarak öğretmenlik, müzecilik ve bilim iletişimi gibi farklı kariyer seçenekleri kazandığını değerlendirmektedir. Özellikle bölümün öğretmen atama alanı kapsamına alınması, mezunların gelecek beklentilerini önemli ölçüde değiştiren gelişmeler arasında gösterilmektedir.
🏫 Öğretmenlik ve kamu kariyerini hedefleyen mezunlar
Öğretmenliği hedefleyen mezunlar, Bilim Tarihi dersi için bağımsız öğretmenlik alanının oluşturulmasının bölüm açısından önemli bir fırsat sunduğunu ifade etmektedir. Kamu kurumları, kültür kuruluşları ve eğitim alanında kariyer planlayan mezunlar açısından bu gelişmenin mesleğin görünürlüğünü artırdığı değerlendirilmektedir.
🎓 Akademik kariyer ve araştırma alanında çalışan mezunlar
Akademik kariyere yönelen mezunlar, lisans eğitiminin tek başına yeterli olmadığını; yüksek lisans, doktora ve yabancı dilin kariyer açısından belirleyici olduğunu vurgulamaktadır. Bilim tarihi araştırmaları, yazma eser çalışmaları ve disiplinler arası projelerde uzmanlaşan mezunların daha geniş araştırma imkanlarına ulaşabildiği belirtilmektedir.
🏛️ Müzecilik, bilim merkezleri ve kültürel miras alanındaki görüşler
Kültür sektörü temsilcileri, bilim merkezleri, müzeler ve bilim tarihi temalı sergilerin yaygınlaşmasıyla birlikte bilim tarihi uzmanlarının farklı projelerde görev almaya başladığını ifade etmektedir. Bilimsel mirasın korunması, sergilenmesi ve toplumla buluşturulması süreçlerinde bu alandaki uzmanlığa duyulan ihtiyacın arttığı değerlendirilmektedir.
🌍 Bilim iletişimi ve dijital içerik üretimi hakkında değerlendirmeler
Bilim iletişimi alanında çalışan uzmanlar, belgeseller, dijital yayıncılık, podcastler ve eğitim içeriklerinde bilim tarihine yönelik ilginin giderek arttığını belirtmektedir. Bilimsel bilgiyi geniş kitlelere anlaşılır şekilde aktarabilen mezunların yayıncılık, içerik üretimi ve danışmanlık gibi alanlarda yeni kariyer fırsatları yakalayabildiği ifade edilmektedir.
🧭 Sonuç
Bilim Tarihi mezunlarının ve sektör temsilcilerinin ortak değerlendirmesi, bölümün öğretmenlik, akademi ve kültürel miras alanlarında geçmişe göre daha güçlü kariyer seçenekleri sunduğu yönündedir. Yabancı dil, akademik uzmanlaşma ve bilim iletişimi becerileriyle kendini geliştiren mezunların hem kamuda hem de kültür ve eğitim sektöründe daha geniş kariyer fırsatlarına ulaşabildiği belirtilmektedir.
1️⃣1️⃣ Rekabet ve İş Bulma Gerçekliği – Bilim Tarihi
📊 Mezun–Talep Dengesi Analizi
| Kriter | Veri / Değerlendirme |
|---|---|
| Program Türü | Lisans / 4 Yıl |
| 2024-2025 Mezun Sayısı | 60 kişi (44 lisans • 10 yüksek lisans • 6 doktora) |
| 2025-2026 Toplam Öğrenci | 811 kişi (709 lisans • 61 yüksek lisans • 41 doktora) |
| Kamu – Doğrudan Bölüm Kadrosu | Yok |
| Kamu – Ana Alım Kanalı | Kültür Bakanlığı, Yazma Eserler Başkanlığı, belediyeler ve üniversitelerin ortak kültür kadroları |
| Özel Sektör İş İlanları | ≈8–10 ilan |
| Bölüm İçi Rekabet | Düşük |
| Rakip Bölüm Baskısı | Çok Yüksek |
| Temel Belirleyici | Osmanlı Türkçesi, Arapça/Farsça bilgisi, akademik kariyer ve uzmanlaşma |
📊 Kamu Atama Tablosu
| Atama Yılı | Kamu Kontenjanı | Taban Puan / Aralık |
|---|---|---|
| 2026 | ~15–20 | 84,30–87,10 |
| 2025 | ~70–110 (Merkezi + Kurumsal) | 76,40–81,10 / 88,10–93,40 |
| 2024 | ~10–15 | 74,10–78,50 |
| 2023 | 180+ | 73,80–78,20 |
| 2022 | Atama Yok | — |
| Genel Görünüm | Bölüme özel kadro bulunmamaktadır. | Atamalar ortak sosyal bilimler havuzunda gerçekleşmektedir. |
📊 Sektör Gerçekleri
| Başlık | Durum |
|---|---|
| 🏛️ Ana kamu hedefi | Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yazma Eserler Başkanlığı, Devlet Arşivleri, üniversiteler |
| 🏢 Ana özel sektör | Müzeler, vakıflar, araştırma merkezleri, yayınevleri, kültürel projeler |
| 🔎 Kritik gerçek | Bölüm mezunları için doğrudan açılan kamu kadroları neredeyse yoktur; ilanlar çoğunlukla Tarih ve Sanat Tarihi ile ortak açılır. |
| ⚔️ Ana rekabet | Tarih, Sanat Tarihi, Felsefe ve Arkeoloji mezunları |
| 📊 Kamuya giriş | Çok zor; ortak havuz ve yüksek rekabet nedeniyle avantaj oldukça düşüktür. |
| 📊 Özel sektör | İş ilanı sayısı oldukça sınırlıdır. |
| 📉 Temel risk | Akademik kariyer veya yabancı dil desteği olmadan istihdam alanının çok dar kalması |
| 💡 Belirleyici faktör | Osmanlı Türkçesi, Arapça/Farsça, akademik uzmanlaşma ve proje deneyimi |
| 📈 Bölüm avantajı | Mezun sayısı düşük olsa da bu avantaj ortak havuz sistemi nedeniyle büyük ölçüde ortadan kalkmaktadır. |
⚖️ Rekabet ve İş Bulma Skorları
| Alan | Skor |
|---|---|
| Bölüm İçi Rekabet | 30 / 100 |
| Rakip Bölümlerle Rekabet | 97 / 100 |
| Genel Rekabet Skoru | 94 / 100 |
| İş Bulma Skoru | 24 / 100 |
| Kamuya Bağımlılık | 86 / 100 |
| Özel Sektör Potansiyeli | 18 / 100 |
| Girişimcilik Potansiyeli | 32 / 100 |
| Gelecek Potansiyeli | 38 / 100 |
🚦 Risk Etiketi
| Alan | Değerlendirme |
|---|---|
| Kamu | 🔴 Yüksek Risk – Bölüme özel kadro yoktur ve ortak sosyal bilimler havuzunda yarışılır. |
| Özel Sektör | 🔴 Yüksek Risk – İş ilanı sayısı oldukça düşüktür. |
| Girişimcilik | 🟡 Orta Risk – Akademik yayıncılık ve kültürel projelerde sınırlı fırsatlar bulunmaktadır. |
| Alan Uyumu | ⚪ Veri Yok |
| Alan Dışı Kayma | ⚪ Veri Yok |
| İş Bulma Süresi | ⚪ Veri Yok |
| Genel Risk | 🔴 Yüksek Risk – Mezun sayısı az olsa da istihdam alanı çok dar ve rakip bölüm baskısı son derece yüksektir. |
📊 TÜİK VERİ ANALİZİ 2024
Bu bölüm için TÜİK tarafından yayımlanmış istihdam, alan uyumu ve iş bulma süresi verisi bulunmamaktadır.
Analiz Özeti
➡️ Bilim Tarihi, 2024-2025 öğretim yılında yalnızca 60 mezun vermiştir. Bunların 44’ü lisans, 10’u yüksek lisans ve 6’sı doktora mezunudur. 2025-2026 döneminde ise toplam 811 öğrenci öğrenim görmektedir. Mezun sayısı oldukça düşük olmasına rağmen bu durum tek başına rekabet avantajı sağlamamaktadır.
➡️ Kamuda Bilim Tarihi mezunlarına özel açılan bir kadro bulunmamaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yazma Eserler Başkanlığı, Devlet Arşivleri ve benzeri kurumların ilanlarında mezunlar; Tarih, Sanat Tarihi ve diğer sosyal bilimler bölümleriyle aynı havuzda yarışmaktadır. Bu nedenle kamu istihdamında bölümün unvan koruması bulunmamaktadır.
➡️ Özel sektörde ise yaklaşık 8-10 civarında ilan bulunması, bölümün en zayıf yönlerinden biridir. Araştırma merkezleri, müzeler, yayınevleri ve kültürel projeler dışında düzenli istihdam oluşturan geniş bir sektör bulunmamaktadır. Bu nedenle birçok mezun akademik kariyer, yüksek lisans ve doktora yolunu tercih etmektedir.
➡️ Bölüm mezunlarının iş piyasasında öne çıkabilmesi için Osmanlı Türkçesi, Arapça veya Farsça gibi tarihî kaynak dilleri, dijital arşivcilik, müzecilik ve akademik araştırma becerileri önemli avantaj sağlamaktadır. Bu yetkinlikler olmadan istihdam seçenekleri daha da daralmaktadır.
➡️ Net sonuç: Bilim Tarihi, akademik ilgisi çok güçlü olmayan adaylar için tercih edilmesi en zor lisans programlarından biridir. Mezun sayısı düşük olsa da iş alanı çok sınırlı, kamu kadroları korumasız ve özel sektör oldukça dardır. Bu nedenle bölüm genel olarak 🔴 yüksek riskli bir kariyer yoludur; istihdam açısından yalnızca belirli bir akademik hedefi olan ve kendisini ileri düzeyde uzmanlaştırmayı planlayan adaylar için daha uygun bir seçenek olarak değerlendirilebilir.
