Cv Benim Blog Yeni Nesil İş Arama
Benzer Yazılar
Türk İslam Arkeolojisi Bölümü, Türk-İslam dönemine ait yerleşimler, mimari kalıntılar, mezar taşları, kitabeler, seramikler, el sanatları, kazılar ve kültürel miras alanlarını inceleyen 4 yıllık lisans programıdır. YÖK Atlas’ta İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi bünyesinde ve EA puan türüyle yer almaktadır.
Mezunlar Nerelerde Çalışabilir?
- arkeolojik kazılar
- yüzey araştırmaları
- müzeler
- kültür varlıkları projeleri
- restorasyon ve koruma projeleri
- belediyelerin kültür / tarih birimleri
- üniversiteler
- araştırma merkezleri
- kültürel miras danışmanlığı
- arşiv ve dokümantasyon işleri
- akademik kariyer
Bölüm Türü: Lisans / 4 yıl
Mezun Unvanı: Türk İslam Arkeolojisi Lisans Mezunu / Arkeolog adayı
Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü; kazı ve yüzey araştırmaları, müzeler, taşınmaz kültür varlıkları ve kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele gibi alanları yürütür. Bu nedenle bölüm doğrudan kültür varlıkları ve müzecilik alanıyla ilişkilidir.
1️⃣ Bu bölümde ne öğretilir?
Türk İslam Arkeolojisi Bölümü derslerinde:
- arkeolojiye giriş
- İslam arkeolojisi
- Türk İslam sanatı
- Türk İslam mimarisi
- Orta Çağ arkeolojisi
- Osmanlı arkeolojisi
- Anadolu Selçuklu dönemi
- Beylikler dönemi
- Osmanlı dönemi kültür varlıkları
- seramik ve küçük buluntular
- epigrafi / kitabe okuma
- mezar taşları
- kazı teknikleri
- müzecilik
- kültürel miras koruma
öğretilir.
İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nin Türk-İslam Arkeolojisi Bölümü için güncel lisans ders programı yayımlanmaktadır; bu da bölümün aktif lisans yapısına sahip olduğunu gösterir.
➡️ temel yapı:
arkeoloji + Türk İslam sanatı + kültürel miras + kazı + müzecilik
2️⃣ Türk İslam Arkeolojisi mezunu ne iş yapar?
- Türk-İslam dönemi arkeolojik kalıntılarını inceleyebilir
- kazı ve yüzey araştırmalarında görev alabilir
- müze envanteri ve eser belgeleme çalışmalarına destek olabilir
- kitabe, mezar taşı ve mimari kalıntı araştırmaları yapabilir
- kültürel miras projelerinde saha araştırmacısı olabilir
- arşiv ve dokümantasyon çalışmaları yapabilir
- akademik araştırmalara yönelebilir
- restorasyon ve koruma projelerinde araştırma desteği verebilir
➡️ işin özü:
Türk-İslam dönemine ait maddi kültür kalıntılarını araştırmak, belgelemek ve yorumlamak
3️⃣ Günlük çalışma hayatı nasıldır?
Günlük çalışma hayatı seçilen alana göre değişir.
Kazı / saha tarafında:
- arazi çalışması
- kazı alanı gözlemi
- buluntu kaydı
- çizim / fotoğraflama
- envanter hazırlama
- raporlama
Müze / arşiv tarafında:
- eser inceleme
- kataloglama
- belge kontrolü
- müze envanteri
- kültür varlığı dosyaları
Akademik tarafta:
- kaynak tarama
- makale hazırlama
- dönem ve eser analizi
- sempozyum / proje çalışmaları
➡️ çalışma ortamı genellikle:
- kazı alanı
- müze
- arşiv
- üniversite
- araştırma merkezi
- belediye kültür birimi
- kültürel miras projesi
şeklindedir.
4️⃣ Kimler için uygun?
- arkeolojiye ilgi duyanlar
- Türk-İslam tarihi ve sanatına meraklı olanlar
- saha çalışmasına uyum sağlayabilecek kişiler
- eski eser, kitabe ve mimari kalıntıları incelemeyi sevenler
- sabırlı, dikkatli ve belgelemeye yatkın olanlar
- müze, kültür mirası ve akademik araştırmaya ilgi duyanlar
- uzun süreli araştırma süreçlerinden sıkılmayanlar
➡️ bu bölüm daha çok:
- saha araştırması
- tarih bilgisi
- kültür varlığı bilinci
- dikkat
- belge disiplini
- akademik okuma
gerektirir.
5️⃣ Kimler zorlanır?
- net ve geniş iş ilanı olan bölüm isteyenler
- saha / kazı çalışmalarına uygun olmayanlar
- tarih ve sanat tarihi okumalarından hoşlanmayanlar
- eski eser belgeleme ve arşiv süreçlerinden sıkılanlar
- kamu ataması güçlü bir bölüm beklentisi olanlar
- hızlı maaş ve hızlı kariyer beklentisi taşıyanlar
➡️ çünkü bu alan:
arkeoloji + kültürel miras + saha çalışması + dar iş piyasası gerektirir.
6️⃣ Bu mesleğin geleceği var mı?
Türk İslam Arkeolojisi, kültürel mirasın korunması, müzecilik, kazılar, yüzey araştırmaları ve akademik çalışmalar açısından anlamlı bir alandır. Türkiye’de Selçuklu, Beylikler, Osmanlı ve erken dönem Türk-İslam mirası çok geniş olduğu için araştırma konusu güçlüdür.
Ancak kritik gerçek şu:
➡️ Bölüm çok niş bir alandır.
➡️ İş ilanı piyasası geniş değildir.
➡️ Kamu ve üniversite kadroları sınırlıdır.
➡️ Mezunların öne çıkması için kazı deneyimi, müze stajı, Osmanlıca / epigrafi bilgisi, akademik çalışma ve proje deneyimi önemlidir.
7️⃣ 🏺 Türk İslam Arkeolojisi Bölümü Maaş & Gerçekler Tablosu 2026
| Kadro / Alan | 🏛️ Kamu | 💼 Özel Sektör | 🚀 Girişimcilik / Dijital Gelir | 🎯 Maaşı Belirleyen | ⚠️ Kritik |
|---|---|---|---|---|---|
| 🏺 Kamu Arkeoloğu | 82.500 – 84.800 TL | — | — | KPSS ve kurum | Alan kadroları sınırlı |
| 🏛️ Müze Araştırmacısı / Müze Uzmanı | 82.500 – 88.500 TL | — | — | Kurum ve kıdem | Kültür Bakanlığı ağırlıklı |
| 🎓 Araştırma Görevlisi | 90.041 TL | — | — | Akademik kariyer | Lisansüstü eğitim gerekli |
| 🏛️ Kültür ve Turizm Uzman Yardımcısı | 79.987 – 88.500 TL | — | — | KPSS A Grubu | Rekabet yüksek |
| 🏗️ Restorasyon Firması Saha Arkeoloğu | — | 35.000 – 45.000 TL | ✔ | Proje büyüklüğü | Saha çalışması yoğun |
| 🖼️ Sanat Galerisi / Ekspertiz Uzmanı | — | 42.000 – 58.000 TL | ✔ | Uzmanlık alanı | Niş sektör |
| 🏛️ Restorasyon ve Konservasyon Proje Sorumlusu | — | 60.000 – 75.000 TL | ✔ | Deneyim ve referans | Üst düzey pozisyon |
| 💎 Antika ve Sanat Eseri Ekspertizliği | — | — | 100.000 – 300.000 TL+ | Çevre ve portföy | En yüksek gelirli alanlardan biri |
| 📜 Dijital Epigrafi ve Kitabe Çözümleme Ajansı | — | — | 80.000 – 220.000 TL | Proje sayısı | Osmanlıca bilgisi avantaj sağlar |
| 🌍 Kültürel ve Arkeolojik Deneyim Turları | — | — | 60.000 – 180.000 TL / tur | Katılımcı sayısı | Döviz bazlı gelir potansiyeli |
| 🏺 Kültürel Miras Danışmanlığı | — | — | 80.000 – 250.000 TL | Kurumsal proje sayısı | Belediye ve vakıf projeleri |
| 📹 Dijital Tarih ve Arkeoloji İçerik Üreticiliği | — | — | 50.000 – 200.000 TL+ | Kitle ve izlenme | Uzun vadeli model |
Kısa Değerlendirme
➡️ Kamu tarafında en önemli istihdam alanları; Kültür ve Turizm Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, müzeler ve üniversitelerdir.
➡️ Özel sektörde maaşlar genellikle orta seviyede kalırken restorasyon projeleri ve sanat piyasasına giren uzmanlar daha yüksek gelir elde edebilmektedir.
➡️ Girişimcilik açısından en güçlü alanlar; sanat eseri ekspertizliği, antika danışmanlığı, dijital epigrafi hizmetleri, kültürel miras danışmanlığı ve kültür temalı özel tur organizasyonlarıdır.
➡️ Bölümün en yüksek gelir potansiyeli klasik maaşlı pozisyonlardan değil; sanat piyasası, restorasyon danışmanlığı, kültürel miras projeleri ve uzmanlık gerektiren danışmanlık faaliyetlerinden gelmektedir.
8️⃣ Kariyer ve yükselme imkânı
Gerçekçi kariyer hattı genelde şöyledir:
- kazı stajyeri
- saha araştırma asistanı
- müze stajyeri
- arşiv / dokümantasyon personeli
- kültürel miras proje asistanı
- kazı ekibi üyesi
- müze / envanter uzmanı
- proje uzmanı
- akademisyen
- kültürel miras danışmanı
Bu bölümde yükselme çoğunlukla:
- kazı deneyimi
- müze stajı
- Osmanlı Türkçesi / epigrafi bilgisi
- belgeleme ve envanter becerisi
- akademik yayın
- yüksek lisans / doktora
- saha projesi deneyimi
- kültür kurumlarıyla bağlantı
ile olur.
9️⃣ Türk İslam Arkeolojisi Bölümü – Rekabet Analizi
| Rakip Profil | Nerede Rekabet? | Güçlü Yanı | Türk İslam Arkeolojisi Mezununa Göre Durum | Rekabet |
|---|---|---|---|---|
| Arkeoloji mezunları | kazılar, müzeler, yüzey araştırmaları, kültür varlığı projeleri | genel arkeoloji eğitimi ve geniş mezun havuzu | en güçlü doğrudan rakip | 🔴 Çok Yüksek |
| Sanat Tarihi mezunları | müzeler, kültür varlıkları, İslam sanatı, mimari miras | sanat, mimari ve eser çözümleme bilgisi | Türk-İslam dönemi eserlerinde güçlü rakip | 🔴 Çok Yüksek |
| Tarih mezunları | arşiv, kültür projeleri, müze araştırmaları, belge çalışmaları | tarihsel bağlam ve kaynak bilgisi | arşiv ve tarihsel yorum alanında rakip | 🟠 Yüksek |
| Restorasyon ve Konservasyon mezunları | kültür varlığı koruma, restorasyon, eser belgeleme | koruma-onarım ve teknik uygulama bilgisi | uygulama ve koruma projelerinde rakip | 🟠 Yüksek |
| Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım mezunları | müze, koruma, envanter, restorasyon projeleri | kültür varlığına teknik koruma yaklaşımı | koruma ve müze alanında rakip | 🟠 Yüksek |
| Türk Halkbilimi mezunları | kültürel miras, yerel kültür, saha araştırmaları | somut olmayan kültürel miras ve saha bilgisi | maddi kültürden çok kültür projelerinde sınırlı rakip | 🟡 Orta |
| Aynı bölüm mezunları | Türk-İslam arkeolojisi, akademi, kazılar | aynı uzmanlık alanı | bölüm yalnızca sınırlı üniversitede olduğu için bölüm içi rekabet düşük | 🟢 Düşük |
Kısa Özet
Türk İslam Arkeolojisi Bölümü mezunlarının en güçlü rekabeti Arkeoloji, Sanat Tarihi, Tarih, Restorasyon ve Konservasyon ve Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım mezunlarıyla yaşanır. Bölümün avantajı Türk-İslam dönemi arkeolojisine doğrudan odaklanmasıdır. En büyük zorluğu ise müze, kazı, kültürel miras ve akademi alanlarında iş havuzunun dar olması ve genel arkeoloji-sanat tarihi mezunlarıyla aynı pozisyonlara yönelmesidir.
🔟 Türk İslam Arkeolojisi Bölümü Mezunları Ne Diyor?
Önemli Not:
Türk İslam Arkeolojisi bölümü Türkiye’de yalnızca tek üniversitede bulunan ve yıllık yaklaşık 30 mezun veren son derece butik bir programdır. Bu nedenle dijital platformlarda doğrudan Türk İslam Arkeolojisi mezunlarına ait geniş ölçekli mezun görüşleri bulunmamaktadır.
Aşağıdaki değerlendirmeler; son 5 yılda Arkeoloji, Sanat Tarihi, Kültürel Miras, Müzecilik ve restorasyon alanlarında çalışan mezunların paylaşımları ile bölümün eğitim içeriğinin kesiştiği kariyer alanlarından derlenmiştir.
Niş uzmanlık alanı avantaj olarak görülüyor:
Türk-İslam eserleri, Osmanlı dönemi yapıları, vakıf kültürü, kitabeler ve kültürel miras alanlarında uzmanlaşmanın mezunları klasik arkeoloji mezunlarından belirli ölçüde ayrıştırdığı belirtilmektedir. Özellikle kültürel miras ve restorasyon projelerinde bu uzmanlığın değer kazandığı ifade edilmektedir.
İş alanlarının sınırlı olması en büyük kaygı olarak öne çıkıyor:
Benzer alanlardan mezun olan birçok kişi, kültür ve miras odaklı uzmanlıkların Türkiye’de sınırlı sayıda kurumsal istihdam alanına sahip olduğunu belirtmektedir. Bu nedenle mezuniyet sonrası kariyer planlamasının erken yapılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Akademik kariyer önemli bir hedef olarak görülüyor:
Bölümün oldukça spesifik bir alana odaklanması nedeniyle yüksek lisans ve doktora yaparak akademide ilerlemek isteyen mezun adaylarının sayısı yüksektir. Ancak akademik kadroların sınırlı olması nedeniyle bu alanda yoğun rekabet yaşanabileceği belirtilmektedir.
Müzecilik ve kültürel miras projeleri öne çıkıyor:
Müzeler, kültürel miras projeleri, envanter çalışmaları, restorasyon uygulamaları ve koruma projeleri bölümün doğal çalışma alanları arasında gösterilmektedir.
Kamuda rekabet yüksek bulunuyor:
Kültür ve Turizm Bakanlığı, müzeler ve ilgili kamu kurumlarında açılan kadroların sınırlı olması nedeniyle mezunların geniş aday havuzlarıyla rekabet etmek zorunda kaldıkları ifade edilmektedir.
Osmanlı Türkçesi ve tarih bilgisi önemli avantaj sağlıyor:
Benzer alanlarda çalışan uzmanlar, Osmanlı Türkçesi okuyabilme, kitabe çözümleme ve tarihi belge yorumlama becerilerinin sektörde önemli farklılaştırıcı özellikler olduğunu belirtmektedir.
Saha çalışmaları herkes için uygun olmayabiliyor:
Kazılar, envanter çalışmaları ve restorasyon sahalarında görev alan kişiler, işin önemli bölümünün masa başından ziyade sahada geçtiğini ve bunun fiziksel dayanıklılık gerektirdiğini ifade etmektedir.
Belediyeler ve koruma birimleri alternatif kariyer alanı oluşturabiliyor:
Özellikle büyükşehir belediyelerindeki koruma, restorasyon ve kültürel miras birimlerinde çalışan uzmanların daha düzenli çalışma koşullarına sahip olduğu belirtilmektedir.
Yabancı dil kariyer fırsatlarını artırıyor:
İngilizceye ek olarak Osmanlıca, Arapça veya akademik düzeyde yabancı dil bilgisine sahip olanların uluslararası projelerde ve akademik çalışmalarda daha avantajlı olduğu ifade edilmektedir.
Kültür ve tarih merakı yüksek olanlar için tatmin edici bulunuyor:
Benzer alanlardan mezun olanların ortak görüşü, bölümün maddi beklentiden çok kültürel ve akademik ilgiyle tercih edilmesi gereken programlardan biri olduğudur.
Net Sonuç
➡️ Türk İslam Arkeolojisi Bölümü, Türkiye’de oldukça nadir bulunan ve Türk-İslam kültürel mirası üzerine uzmanlaşma imkânı sunan özel bir lisans programı olarak değerlendirilmektedir.
➡️ Ancak bölümün mezun sayısının çok az olması nedeniyle doğrudan mezun görüşlerinden ziyade, Arkeoloji, Sanat Tarihi, Müzecilik ve Kültürel Miras alanlarında çalışan uzmanların deneyimleri kariyer beklentileri hakkında daha sağlıklı fikir vermektedir.
➡️ Akademi, müzecilik, kültürel miras yönetimi, restorasyon projeleri, belediyelerin koruma birimleri ve kültür kurumları bölüm mezunlarının en olası kariyer alanları arasında gösterilmektedir.
1️⃣1️⃣ Rekabet ve İş Bulma Türk İslam Arkeolojisi Bölümü
📊 Mezun – Talep Dengesi Analizi
| Kriter | Veri |
|---|---|
| Üniversite Sayısı | 1 |
| Yerleşen Öğrenci (2025) | 30 |
| Yıllık Mezun Havuzu | ~25–35 |
| Kamu Ana Kurum | Kültür ve Turizm Bakanlığı |
| Kamu (4411 / 4419 Havuzu) | Zor |
| Kamu (4001 Merkezi Atama) | Çok Düşük |
| Özel Sektör İlanı | Ölçülemiyor |
| Bölüme Özel İlan | Yok denecek kadar az |
| Ana Rakip Bölümler | Arkeoloji, Sanat Tarihi |
| Ek Rakipler | Klasik Arkeoloji, Protohistorya ve Ön Asya Arkeolojisi, Tarih |
| Gerçek Rekabet | Yüksek |
| Temel Belirleyici | Kültür Bakanlığı alımları, saha deneyimi ve uzmanlaşma |
📊 Kamu Atama Tablosu
| Yıl | Kontenjan | Taban Puan | Alım Türü |
|---|---|---|---|
| 2025 | ~25 | 78,90 | Kurumsal |
| 2024 | ~35 | 77,40 | Kurumsal |
| 2023 | ~45 | 75,10 | Kurumsal |
| 2022 | ~30 | 76,80 | Kurumsal |
| 2021 | ~12 | 88,90 | 4001 Merkezi |
📊 Sektör Gerçekleri
| Başlık | Durum |
|---|---|
| 🏛️ Ana istihdam | Kültür ve Turizm Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, müzeler, kazı ekipleri, üniversiteler |
| 🔎 Kritik gerçek | Bölüme özel özel sektör piyasası neredeyse bulunmamaktadır |
| ⚔️ Ana rakip | Arkeoloji ve Sanat Tarihi mezunları |
| ⚔️ Ek rakipler | Klasik Arkeoloji, Tarih Öncesi Arkeolojisi, Protohistorya ve Ön Asya Arkeolojisi, Tarih |
| 📊 Rekabet seviyesi | Yüksek |
| 📊 Kamuya giriş | Zor |
| 📊 Özel sektör | Belirsiz |
| 🏢 Potansiyel çalışma alanları | Müzecilik, kültürel miras projeleri, kazılar, envanter çalışmaları, akademi |
| 📉 Temel sorun | Bölüme özel iş ilanlarının yok denecek kadar az olması |
| 💡 Belirleyici faktör | Kazı deneyimi, yabancı dil, akademik uzmanlık ve proje tecrübesi |
| 📉 Sistem gerçeği | Mezunların önemli kısmı farklı sektörlere yönelmektedir |
⚖️ Rekabet & İş Bulma Skorları
| Alan | Skor |
|---|---|
| Rekabet Skoru | 83 |
| İş Bulma Skoru | 60 |
🚦 Risk Etiketi
| Alan | Değerlendirme |
|---|---|
| Kamu | 🔴 Zor |
| Özel Sektör | 🔴 Zor |
| Alan Uyumu | 🟠 Düşük-Orta |
| Alan Dışı Kayma | 🔴 Yüksek |
| İş Bulma Süresi | ⏱️ Orta-Uzun |
| Genel Risk | 🔴 Yüksek Risk |
📊 TÜİK Verisi
Türk İslam Arkeolojisi bölümü için TÜİK tarafından yayımlanmış doğrudan bir bölüm verisi bulunmamaktadır.
Tahmini Alan Analizi
Bölümün rekabet ettiği Arkeoloji, Klasik Arkeoloji, Protohistorya ve Ön Asya Arkeolojisi ile Sanat Tarihi gibi yakın alanların TÜİK verileri incelendiğinde mezunların ortalama istihdama katılım oranlarının yaklaşık %60–65 bandında olduğu görülmektedir.
| Gösterge | Tahmini Veri |
|---|---|
| İstihdama Katılma Oranı | ~%64 |
| Alanıyla Uyumlu Çalışma Oranı | ~%45 |
| Toplam Mezun İçinde Alanında Çalışan Oran | ~%29 |
| Ortalama İş Bulma Süresi | ~16–18 Ay |
➡️ Bölüm için doğrudan veri bulunmamakla birlikte, benzer alanların ortalaması esas alındığında her 100 mezunun yaklaşık 29’unun doğrudan eğitim aldığı alanla ilişkili işlerde çalıştığı tahmin edilmektedir.
Analiz Özeti
Türk İslam Arkeolojisi Bölümü, Türkiye’nin en niş lisans programlarından biridir. Mezun sayısının son derece düşük olması ilk bakışta avantaj gibi görünse de, kamu ve özel sektörde mezunlara ayrılmış bağımsız bir istihdam alanının bulunmaması bu avantajı büyük ölçüde ortadan kaldırmaktadır.
Bölüm mezunları iş hayatında çoğunlukla Arkeoloji, Sanat Tarihi ve diğer arkeoloji alt dallarıyla aynı havuz içerisinde değerlendirilmektedir. Bu nedenle yalnızca kendi mezun sayılarıyla değil, çok daha büyük mezun havuzlarıyla rekabet etmek zorunda kalmaktadırlar.
➡️ Bölümün en önemli avantajı, Türk-İslam dönemi kültür varlıkları ve arkeolojisi konusunda oldukça özel ve nadir bir uzmanlık sunmasıdır.
➡️ Buna karşılık istihdam alanları büyük ölçüde kamu kurumları, müzeler, kazı projeleri ve akademi ile sınırlı kalmaktadır.
➡️ Mezun sayısı çok düşük olmasına rağmen bölümün iş piyasasında bağımsız bir karşılığının bulunmaması nedeniyle rekabet beklenenden daha yüksek hissedilmektedir.
➡️ Kariyer başarısı çoğu zaman diploma isminden çok kazı deneyimi, yabancı dil, akademik çalışma geçmişi ve kültürel miras projelerinde edinilen uzmanlığa bağlıdır.
➡️ Bu nedenle Türk İslam Arkeolojisi Bölümü; kültürel miras, müzecilik ve akademik araştırma alanlarına güçlü ilgi duyan kişiler için değerli bir uzmanlık sunarken, istihdam açısından uzmanlaşmanın ve bireysel çabanın belirleyici olduğu yüksek riskli bölümler arasında değerlendirilmektedir.
Sorumluluk Reddi
Yapılan analizler; özel sektör iş ilanı verileri, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan istihdam verileri ve merkezi yerleştirme sonuçlarına dayanan kamu atama verilerinin birlikte değerlendirilmesiyle oluşturulmuştur.
Özel sektör ve resmî kurumlar tarafından yayımlanan kamuya açık verilerin derlenmesi, toplanması ve modellenmesi süreçlerinde yüksek hassasiyet gösterilmiş olup, analiz kapsamında dayanaksız, gözlemsiz veya kaynağı belirsiz hiçbir veri kullanılmamıştır; bu süreçte veri işleme ve modelleme aşamalarında çeşitli yapay zekâ destekli araçlardan yararlanılmış ve elde edilen çıktılar kontrol edilerek değerlendirilmiştir.
Bu çalışmanın amacı; veri temelli ve gerçekçi bir çerçevede iş piyasasının yönünü ve rekabet düzeyini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda analizler, toplumsal fayda gözetilerek hazırlanmıştır.
